چالش‌ها و ناگفته‌های مطبوعات محلی

چنانچه می دانیم تبریزهمیشه درتمام محافل عنوان شهراولین هاراباخودبه یدک می کشددررشته روزنامه نگاری نیز نه تنها تبریز بلکه آذربایجان جزواولین ها بوده است اولین جریده ،اولین چاپخانه،اولین کتابخانه ،اولین روزنامه دایمی بنام وقایع التفاقیه،روزنامه نگاران آزادیخواه ،روزنامه های طنز اجتماعی وسیاسی همچون ملانصرالدین همه برخاسته از این خطه اند .بنابراین روزنامه نگاری درتبریزریشه تاریخی کهن داردونمی توان گفت که مادرحال ورودیاگذرهستیم بلکه دوران بلوغی را هم پشت سر گذشته است .اماامروزه یک بیماری مزمنی آن رادرخلاء واغماء فروبرده که بیداری وجان بخشی به آن کمی مشکل بنظر می رسد .شاید صاحبان قلم واندیشه علل این رکود رابراحتی بتوانند بشمارندوآگاهی لازم راداشته باشند.مانیزحرف زیادی برای گفتن نداریم اما همه روی این توافق داریم نباید وقت را بیهوده تلف کنیم. .هستنددراین میان مطبوعاتی که واقعا می خواهند تحول وتغییرایجاد کنند ولی نمی توانند چراکه این ویروس ریشه دار شده وخشکاندن آن نیازبه سخت افزارها ونرم افزارهای جدید وجدی است .من درتحقیقی که روی محتوای مطبوعات دربررسی  هشت ساله مطبوعات داشتم بعینه مسائل را ازنزدیک مشاهده کردم این موانع تنها مشکل یک نشریه نیست بلکه همه به نوعی بااین مسائل درگیر بوده وبا آن سرسختانه می ستیزند. هدف ماهم ازاجرای این تحقیق هموار کردن راهها برای رسیدن به وضعیت مطلوب در مطبوعات محلی بود. مطبوعاتی که دچار موانع وانسدادهای فراوانی بوده و در  دریایی ازمشکلات غوطه ور می باشند . هدف عمده دراین تحقیق بررسی چالشهای موجوددرمطبوعات محلی بود. اینکه چه وضعیتی برای مطبوعات محلی حاکم است؟آیاآنهابه رسالتهاواهداف رسانه ای خود آگاه بوده وبه آن عمل می نمایند؟ودههاسوالی  دیگر که دراین تحقیق باید به آنهاپاسخ می گفتیم.   اول ازهمه برای آگاهی بیشتر خوانندگان من اشاره به بحث تحلیل محتوا داشته باشم که اصلا تحلیل محتواچیست وچه می خواهد؟تحلیل محتوا یکی از اصطلاحاتی است که اخیراً در ادبیات تحقیقات و پژوهش های علوم انسانی جایگاه ویژه ای برای خود پیداکرده است . تحلیل محتوا شاید در گفتار اصطلاحی بیش نباشد . اما باید به خاطر داشته باشیم امروز در محافل سیاسی و اجتماعی بحث های فروانی در مورد آن صورت میگیرد . اکنون با روش تحلیل محتوا می توان جهتگیریها وجناح بندی ها کشورها ودولتها راروی مسائل حساس  بین المللی  به راحتی بررسی و مشاهده کرد . برنامه های سیاسی و اجتماعی چه در داخل مرزها و چه در بیرون مرزها به هیچ وجه بدون در نظر گرفتن تحلیل محتوا ی پیام های سران کشورها نمی توانند بدرستی ارزیابی شوند. رسانه های گروهی به خاطروسعت , در بر گیری , نفوذ و تأثیراتی که در جامعه دارند به مراتب بهتر می توانند بر افکار عمومی تأثیر گذار باشند و کلمات نمادها و علائم  و نشانه هایی که در رسانه ها به کار می روند هر یک دارای معنی و مفهوم جداگانه ای هستند که بدون در نظر گرفتن مفاهیم درجملات نمی توان آنها را درک نمود . مطبوعات بعنوان یکی از ابزار های مهم اطلاع رسانی در جوامع نقش مهمی در نزد افکار عمومی دارند. یکی از موضوعاتی که در تحلیل محتوا از اهمیت بیشتری برخورداراست, بررسی محتوا مطبوعات می باشد . مطبوعات به لحاظ اینکه مدافع شهروندان در برابر قدرت حاکمیت هستند . می توانند بحث های مهم اجتماعی را شکافته و افکار عمومی را نسبت به مسائل محیط خود هدایت نمایند . هدف تحلیل محتوا ی مطبوعات نیز همین است .زیرا شگرد هایی که تحلیل محتوا می آفریند . بسیاردقیق و کاملاً علمی  وقابل تکرار است . بدین معنی که تحلیل محتوا با تعمیق در واژها و جملات حرفهای پنهان را آشکار و به زبان ساده بیان می کند. کار تحلیل محتوا کالبد شکافی و آنالیز کردن مسائل روز جامعه است . مسائلی که مردم عادی اصلاً فکر ش را نمی کنند. خیلی از سیاستمداران برای اینکه در تبلیغات  انتخاباتی رقیب را از دور خارج کنند به رسانه های گرهی متوسل می شوند . بالطبع رقبا حرفهای خود را از طریق رسانه ها به گوش مردم می رسانند با آنالیز کردن صحبت ها , شعارها و تحلیل ها وتفسیر ها در رسانه ها می تواند به اهداف و مقاصد آنها دست یافت ,  حتی پوستر ها یی که در دور دیوار می چسبانند در خود معانی بسیار دارند که تحلیل محتوا به آنها پاسخ می دهد. باتحلیلی که درمطالب مطبوعات محلی درسالهای 1380-1372 انجام گرفت مشخص شددرمطبوعات محلی، ادبیات، فرهنگ و تاریخ در ردیف اول اهمیت قرار داشته ودردرجه دوم مطالبی مانند سرگرمی و ورزش برای مطبوعات اهمیت بیشتری دارند. درمرحله بعدی اقتصاد و بازرگانی و کشاورزی واقع شده است. مسائل آموزشی ، بهداشتی، انرژی و محیط زیست که یکی از ارکان مهم رسالتهای مطبوعات به شمار می روند برای مطبوعات محلی ارزش کمتری دارند.  نتایج حاکی از آن است که سهم مطالب استانی بیشتر از سایر حیطه های جغرافیایی است، 58 درصد ازمطالب مربوط به مسائل استانی بوده و سایر حیطه های جغرافیایی که درمورد کشورومسائل بین الملل می باشند 42 درصد را در بر گرفته اند.اما در بین مطبوعات با توجه آزمونهای آماری انجام گرفته تفاوت وجود دارد. برخی به مسائل داخل استان توجه بیشتری داشته در مقابل بعضی هابیشتر به مسائل مملکتی پرداخته اند. از بررسی های به عمل آمده چنین نتیجه گیری می شود که زبان نوشتاری به فارسی به مراتب بیشتر از زبان ترکی است. بطوریکه 90 درصد مطالب به زبان فارسی و تنها 10 درصد به زبان ترکی نوشته شده است . و دراین بین برخی روزنامه ها اصلاً به زبان ترکی نمی پردازند و یا آنهایی که به زبان ترکی می نویسند سطح زیرچاپ  بسیار کمی به این امر اختصاص می دهند. و جالب توجه است که مطالب درج شده به زبان ترکی اکثراً در قالب ادبیات و فرهنگ می باشد . از بین منابع خبری ، خبرنگاران مطبوعات بیشترین اخبار را انعکاس داده اند. سپس خبرگزاری ایرنا بیشترین سهم را دارد. روابط عمومی ها که سخنگوی سازمانهای دولتی و خبر دولتی به شمار می روند درصد کمی را به خود اختصاص داده اند. البته سایر خبرگزاریها مثل آژانس های خبری خارجی واحد خبر و ایسنا نیز در این میان سهم دارند که سهم ایسنا به مراتب کمتر است. البته اهل قلم سهم بیشتری از منابع خبری دارند که آنها را ما جدا از خبر ارزیابی کردیم. نتایج نشان داد در بین مطبوعات محلی تفاوت معنی داری در استفاده از منابع خبری مشاهده می شود. برخی به خبرنگاران خود شان بیشتر بسنده می کنند. در حالیکه برخی به خبرگزاری ها تاکید دارند. در مجموع مطالب در درجه اول آگهی ها سهم عمده ای را دارند یعنی یک چهارم مجموع سطح زیر چاپ در مطبوعات به آگهی ها اختصاص یافته است. اما در بین سایر مطالب اخبار بیشترین سهم را دارند، گزارشها ، مقالات 30 درصد را شامل می شوند، در سایر بخش ها مثل جوابیه، طنز ، شکوائیه کمترین مطالب درج گردیده است، در رابطه با بقیه سوال آزمونهای آماری در مورد بررسی نشان می دهد که در میان روزنامه ها در خصوص سبک یا قالب مطالب تفاوت هایی وجود دارد، عده ای رویدادگرا و عده ای تحلیلی می باشند. نتایج نشان داد که یک چهارم از صفحات مطبوعات را آگهی ها شکل می دهند، و این پراکندگی در روزنامه ها متفاوت می باشد. از لحاظ موضوع آگهی ها نیز، بیشترین مورد را آگهی های رسمی سپس آگهی های تجاری و مزایده و مناقصه به خود اختصاص داده اند . تعداد عکس ها در 27 درصد مطالب قابل مشاهده است. این رقم تاحدودی خوشبینانه است. اما تعدادکاریکاتورها بسیارکم بوده بطوریکه  تنها 2/6 درصد را تشکیل می دهند. جالب اینکه از این تعداد فقط 5/0 انتقادی می باشند.آزمونها نشان دادمطبوعات درانتشار تصاویرمتفاوت عمل نکرده اند.امادرموردکاریکاتورها متفاوت عمل شده است. در صفحات اول روزنامه ها در پرداختن به موضوعات مختلف تفاوت چندانی وجود نداشته و اکثرا به موضوعات توجهیکسانی دارند به طوریکه که بیشتر به موضوعاتی همچون مسائل داخلی حکومتی، نظامی و اقتصادی تاکید می شود، سایر موضوعات بسیار کم و ناچیزبودند. البته یک تحقیق علمی آنست که راهکارهها ی وپیشنهادات کاربردی برای بهبود وضعیت موجود ورفع تهدید وتبدیل آن به فرصتها داده باشد مانیز باتاسی ازاین موضوع راهکارها یی را ارائه می کنیم بی شک اینها اولین وآخرین راهکارهها نبوده وصاحبنظران زیادی هستند که می توانند آنراتکمیل وکاربردی تر سازند.درذیل به سرفصل این راهکارها اشاره می کنیم: 1 ـ ایجاد هیئت تحریریه و سرویس های مختلف خبری. 2 ـ استفاده ازدانش آموخته گان وخبرنگاران علاقه مند وحرفه ای 3 ـ تقویت بنیه های مالی مطبوعات محلی 4 ـ ارگانیزه کردن مطبوعات محلی 5 ـ فراهم کردن بستر های فرهنگی لازم برای مطالعه روزنامه دربین مردم 6 ـ محلی تر کردن روزنامه های محلی 7 ـ دوری از آگهیسمی ومشخص نمودن مرز بین بازاریابی آگهی باخبرنگاری 8 ـ دوری از تقلید و کپی برداری از دیگر روزنامه ها 9 ـ توجه بیشتر به زبان ترکی آذری و آشتی دادن مطبوعات با زبان مردم منطقه 10 ـ دوری از شانتاژوتهدید 11 ـ دوری از استیجاری و کنترات گرایی در مطبوعات 12 ـ ارائه امتیاز نشریات به کسانیکه واقعاتخصص وبنیه مالی لازم را داشته باشد 13 ـ نظارت بر کیفیت فنی، شکل، تعدا دصفحات و محتوای مطبوعات محلی 14 ـ ایجاد مراکز آموزش عالی روزنامه نگاری 15 ـ دعوت از روزنامه نگاران حرفه ای داخل استان و پایتخت برای تقویت بدنه روزنامه ها 16 ـ اعزام محققان ، روزنامه نگاران و صاحبان جراید به سایر مناطق کشور جهت کسب تجربیات 17 ـ ایجاد بسترهای لازم برای ورود شکل های غیر دولتی NGO  در عرصه مطبوعات 18-تصویب  تسهیلات کم بهره ودرازمدت برای مطبوعات 19-بیشترکردن کاغذهای یارانه ای 20-ایجاد امنیت شغلی لازم برای صاحبان قلم 21-تقسیم عادلانه آگهی ها و...